Κυπριακή Δημοκρατία

Ειδήσεις


Ομιλία Υπουργού Εξωτερικών με θέμα «Η ΕΕ και η Κύπρος: Η πρόκληση της σταθερότητας και της συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο»


Κύριε Πρέσβη της Ελλάδος,


Αγαπητέ κ.Μαρκοπουλιώτη,

Αγαπητοί φίλοι,

Η Ευρωπαϊκή Ένωση διέρχεται μια περίοδο κατά την οποία αντιμετωπίζει πλειάδα προκλήσεων. Προκλήσεις οι οποίες αγγίζουν την ασφάλεια, την ομαλή συνοχή των κοινωνιών των κρατών μελών της και την οικονομική ευρωστία των πολιτών της.

Ημερίδες όπως τν σημερινή, στην οποία δίδεται η ευκαιρία σε Ευρωπαίους πολίτες να συζητήσουν και να προβληματιστούν για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι ουσιαστικές και αναγκαίες. Οι πολιτικές ηγεσίες των κρατών αλλά και τα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα πρέπει να αφουγκραστούν τις ανησυχίες των κοινωνιών και να ανταποκριθούν στις προσδοκίες των πολιτών. Διαφορετικά, πολύ φοβάμαι, ότι το όραμα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και οι βασικές ελευθερίες στις οποίες εδράζεται αυτό το όραμα, θα γίνουν βορά στη ρητορική της μισαλλοδοξίας και της φοβίας των εξτρεμιστών και των ευρωσκεπτικιστών, που θέλουν να διασπάσουν την Ένωση.

Συνεπώς, θα ήθελα να καλωσορίσω τη σημερινή πρωτοβουλία της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αναμένω ότι ο διάλογός μας θα παρουσιάσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αφού πράγματι, η Κύπρος έχει και ρόλο και υποχρεώσεις στην αντιμετώπιση των περιφερειακών προκλήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Θα ήθελα να ξεκινήσω την παρέμβασή μου με μια διαπίστωση: Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διέρχεται μιας εφήμερης κατάστασης στη γειτονιά της που θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί με κάποια μέτρα ή με στρατηγικές των τεχνοκρατών στις Βρυξέλλες που δεν επικεντρώνονται στην παθογένεια, αλλά στα συμπτώματα. Αντίθετα, η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει στην περιφέρειά της αποσταθεροποιητικά γεγονότα και συνεπώς είτε θα είναι παράγοντας σταθεροποίησης και ειρήνης είτε θα παραμείνει παθητικός θεατής όπου θα αντιδρά παρά να δρα.

Το Μεταναστευτικό κλυδωνίζει συθέμελα την Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι ζήτημα για το οποίο οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν έχουν αποκτήσει μια κοινή αντιμετώπιση και φωνή, αλλά και οι ίδιες οι κοινωνίες μας και οι πολίτες μας το βιώνουν και το αντιλαμβάνονται με διαφορετικούς τρόπους. Αυτό που θα πρέπει να γίνει αντιληπτό είναι ότι τα μεταναστευτικά ρεύματα αποτελούν διαχρονικά φαινόμενα και ιδιαίτερα η Μεσόγειος, από αρχαιοτάτων χρόνων, ήταν ένας συνήθης μεταναστευτικός δρόμος. Θα πρέπει συνεπώς να καταλάβουμε ότι δεν τίθεται θέμα ανακοπής, αλλά διαχείρισης. Οι κρίσεις στη Συρία και στη Λιβύη έχουν βεβαίως συμβάλει στον πολλαπλασιασμό αυτού του φαινομένου, όμως θα πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι οι Σύριοι πρόσφυγες που φεύγουν για να σώσουν τη ζωή τους, δεν αποτελούν την πλειοψηφία των μεταναστών που έρχονται στην Ευρώπη. Όταν τερματιστεί η κρίση στη Συρία και όταν οικοδομηθεί κράτος στη Λιβύη, πάλι θα έχουμε να αντιμετωπίσουμε μεταναστευτικές ροές, αλλά σίγουρα σε μικρότερο βαθμό.

Το σημαντικό όμως, και είναι για αυτό που ξεκίνησα από το Μεταναστευτικό, είναι η ανάγκη αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών της Ένωσης στην αντιμετώπιση των όποιων προκλήσεων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ένας οργανισμός ο οποίος υπάρχει λόγω της θέλησης των μελών του να αποδέχονται και να υλοποιούν αποφάσεις που έχουν λάβει συλλογικά. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται και η μοναδικότητα της Ένωσης σε αντίθεση με όλους τους άλλους διεθνείς οργανισμούς και θεσμούς, ότι δηλαδή η συλλογικότητα και ο διάλογος βρίσκονται στην ίδια τη φύση της. Μόνο με αυτή τη δημοκρατική νοοτροπία, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που προκύπτουν από τη γειτονιά της.

H Ανατολική Μεσόγειος, λυπάμαι να παρατηρήσω, δεν αποτελούσε προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα τελευταία χρόνια. Η αντίληψη των Βρυξελλών ήταν ότι η εμπλοκή της στην περιοχή και στα προβλήματα που την ταλανίζουν επικεντρώνονται στην παροχή αναπτυξιακής βοήθειας, στο “chequebook diplomacy” αν θέλετε, και στις νουθεσίες περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Υπήρχε σαφώς η εντύπωση ότι τα πολιτικά ζητήματα της περιοχής αφορούν μόνο κάποια κράτη μέλη της Ένωσης. Υπήρχε ένας εφησυχασμός αλλά και μια διστακτικότητα για να εμπλακεί η Ευρωπαϊκή Ένωση σε πολιτικά ζητήματα, σε ζητήματα άμυνας και ασφάλειας. Ίσως και μια ντροπαλότητα της Ένωσης να αντιληφθεί και να αξιοποιήσει τη μαλακή της δύναμη (“soft power”) που διαθέτει.

Η κρίση στη Συρία, η γεωγραφική εξάπλωση της Daesh σε Ιράκ και Συρία, η κατάρρευση της Λιβύης, η απότομη αύξηση των μεταναστευτικών ροών, το αδιέξοδο στο Παλαιστινιακό αφύπνισαν τα κράτη μέλη της Ένωσης. Είδαμε τις κρίσεις αυτές να μεταφέρονται εντός της Ένωσης, στα κράτη μέλη της. Τρομοκρατικές ενέργειες στο όνομα του Daesh και άλλων τζιχαντιστικών οργανώσεων, χιλιάδες μεταναστών να χάνουν τη ζωή τους στον βυθό των θαλασσών μας, ενώ πολλές άλλες χιλιάδες να διασχίζουν τις ευρωπαϊκές χώρες. Και μιλώ στον πληθυντικό, επειδή όλα αυτά επηρέασαν όλα τα κράτη της Ένωσης, άλλα σε μεγαλύτερο βαθμό άλλα σε λιγότερο.

Αυτή τη στιγμή, καλούμαστε ως Ευρωπαϊκή Ένωση να διαδραματίσουμε ουσιαστικότερο ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Βεβαίως, οι δυνατότητες της Ένωσης είναι πλέον διευρυμένες αφού η Συνθήκη της Λισαβόνας και οι εξελίξεις στα θέματα Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας και Κοινής Πολιτικής Άμυνας και Ασφάλειας, παρέχουν στην Ένωση τα εργαλεία για να διαδραματίσει τον ρόλο που της αναλογεί.

Βλέπω τρεις βασικούς τομείς όπου η Ένωση μπορεί να εμπλακεί εποικοδομητικά στην περιοχή και να μετατρέψει τις προκλήσεις σε προοπτικές συνεργασίας.

Ο πρώτος τομέας είναι αυτός της ασφάλειας και αντιτρομοκρατίας. Η Ένωση άρχισε ήδη να αναλαμβάνει ρόλο συμβούλου και εταίρου σε χώρες της περιοχής, τοποθετώντας εμπειρογνώμονες σε θέματα άμυνας, ασφάλειας και αντιτρομοκρατίας σε συγκεκριμένες Αντιπροσωπείες της στην περιοχή. Μέσω αυτών των συνδέσμων, παρέχεται τεχνογνωσία και εμπειρογνωμοσύνη, και δημιουργούνται κανάλια αμφίδρομης συνεργασίας. Σημαντικό παράδειγμα είναι ο Λίβανος, όπου η Ένωση έχει εμπλακεί στην ανάπτυξη συγκεκριμένων δυνατοτήτων των Λιβανικών Ενόπλων Δυνάμεων, που στόχο έχουν την ενδυνάμωση του Λιβάνου ώστε να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τη διείσδυσης της Daesh στη χώρα. Η Κύπρος, θα ήθελα να σημειώσω, ήταν εκ των κρατών μελών της Ένωσης που πίεζε για να αρχίσει να υλοποιείται αυτή η συνεργασία, όταν ακόμη θεωρείτο ταμπού η εμπλοκή της Ένωσης σε θέματα ασφάλειας στη Μέση Ανατολή. Έχουμε καλλιεργήσει μια δομημένη συνεργασία με τις Ένοπλες Δυνάμεις του Λιβάνου, που περιλαμβάνει και πρόγραμμα διμερούς παροχής οπλισμού, και πλέον είμαστε εκ των συνδετικών κρίκων του Λιβάνου με την Ένωση σε θέματα ασφάλειας.

Ο δεύτερος τομέας είναι ο τομέας της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης. Δεν μπορεί να υπάρξει σταθερότητα χωρίς οικονομική ανάπτυξη. Το πρότερο μοντέλο της οικονομικής συνεργασίας της Ένωσης με τις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου και ευρύτερης Μέσης Ανατολής που επικεντρωνόταν στην πρόσβαση στις αγορές ήταν μονόπλευρο. Μεταξύ 2013 με 2015, το ισοζύγιο εμπορίου υπέρ της Ένωσης έναντι των νότιων μεσογειακών εταίρων αυξήθηκε κατά 50%. Επίσης, δεν στηρίξαμε την ενδοπεριφερειακή οικονομική συνεργασία Νότου-Νότου μεταξύ αυτών των χωρών και δυστυχώς, το ενδοπεριφερειακό εμπόριο βρίσκεται γύρω στο 5% του συνολικού όγκου εμπορίου των χωρών αυτών. Αυτό δεν είναι βιώσιμο μοντέλο συνεργασίας και χαίρομαι που άρχισαν κάποια βήματα στις Βρυξέλλες για διόρθωση αυτής της πολιτικής. Μιλάμε πλέον για προώθηση επενδύσεων στις νότιες μεσογειακές χώρες, για ενδυνάμωση του επενδυτικού κλίματος και για ανάπτυξη της αγοράς εργασίας. Να σημειώσω ότι τα οφέλη δεν περιορίζονται στον οικονομικό τομέα. Η νεανική ανεργία στην ανατολική Μεσόγειο και ευρύτερη Μέση Ανατολή αποτελεί πρόκληση όχι μόνο για τις κυβερνήσεις των χωρών αυτών αλλά και για εμάς. Ένας νέος που εργάζεται και αγωνίζεται να συντηρήσει την οικογένειά του δεν είναι εύκολη λεία ούτε για να ριζοσπαστικοποιηθεί ούτε για να πέσει θύμα των οργανωμένων κυκλωμάτων λαθρομετανάστευσης.

Θα ήθελα στο σημείο αυτό να υπογραμμίσω ότι η απόφαση των κρατών μελών να χρησιμοποιήσουν την εμπορική πολιτική, με διάφορες δασμολογικές απαλλαγές, ως μέσω ελάφρυνσης του άχθους της Ιορδανίας και Λιβάνου από τη φιλοξενία εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων από τη Συρία ήταν μια τολμηρή αλλά συνάμα ουσιαστική κίνηση. Η Κύπρος ήταν εκ των πρώτων κρατών που στήριξαν αυτά που ονομάζουμε “compact contracts”, που στόχο έχουν την ενδυνάμωση των τοπικών κοινωνιών και την καλυτέρευση των συνθηκών διαβίωσης των προσφύγων κατά τρόπο προσαρμοσμένο και διαφοροποιημένο στις ανάγκες των χωρών αυτών και όχι οριζόντια όπως ήταν πριν.

Ο τρίτος βασικός τομέας είναι η σχέση Ευρωπαϊκής Ένωσης – Αιγύπτου. Δυστυχώς, κάποια κράτη μέλη δεν αντιλαμβάνονται τον καίριο ρόλο της Αιγύπτου στην περιοχή και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα αυτή. Οι σχέσεις Ένωσης – Αιγύπτου δεν μπορούν να περιορίζονται και να αντιμετωπίζονται κατά κόρον υπό το πρίσμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Από το ένα άκρο της πλήρους ανοχής προς σαθρά καθεστώτα τύπου Μουμπάρακ, πήγαμε στο άλλο άκρο με μια αδικαιολόγητα αυστηρή κριτική κατά της κυβέρνησης Σίσσι, η οποία στο κάτω-κάτω τυγχάνει της έγκρισης της συντριπτικής πλειοψηφίας του αιγυπτιακού λαού. Εάν η Αίγυπτος παράμενε στα χέρια των Αδελφών Μουσουλμάνων, πολύ φοβάμαι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα βίωνε την κατάρρευση του συστήματος ασφαλείας, τόσο στο εσωτερικό της χώρας όσο και στη συνεργασία στα θέματα αυτά με τις γειτονικές της χώρες, συμπεριλαμβανομένου και του Ισραήλ. Ο διάλογος επί των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα πρέπει να είναι μία εκ των παραμέτρων της σχέσης και όχι το κριτήριο της σχέσης, γιατί όσο περισσότερο αναπτύσσεται η οικονομική, εμπορική και πολιτική σχέση με την Αίγυπτο τόσο περισσότερη επιρροή θα έχει η Ένωση στο θέμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Έχω πει σε διάφορους συνομιλητές μου ότι στο τέλος της ημέρας, η Αίγυπτος δεν είναι κράτος υπό ένταξη στην Ένωση και δεν μπορούμε να διυλίζουμε τον κώνωπα με την Αίγυπτο και να καταπίνουμε την κάμηλο με πολλούς άλλους. Θα πρέπει να γυρίσουμε νέα σελίδα στη σχέση μας, να διευρύνουμε τον διάλογό μας με μια χώρα που είναι ένας αξιόπιστος εταίρος και να στηρίξουμε την οικονομική βιωσιμότητα της χώρας, κάτι που είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη σταθερότητά της.

Αγαπητοί φίλοι,

Έχω ήδη αναφερθεί σε κάποιες θέσεις που προωθεί η Κύπρος στο πλαίσιο της στρατηγικής επιλογής της να διευκολύνει τον διάλογο και τη συνεργασία μεταξύ της Ένωσης και των εταίρων της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Θα ήθελα σε αυτό το σημείο να τονίσω την προσήλωση μας στην περαιτέρω εμβάθυνση των τριμερών συνεργασιών της Κύπρου, της Ελλάδος με την Αίγυπτο, το Ισραήλ, την Ιορδανία, τον Λίβανο και προσφάτως με την Παλαιστίνη. Και δεν εννοώ μόνο σε πολιτικό επίπεδο. Στόχος μας δεν είναι οι πολιτικές διακηρύξεις, αλλά η υλοποίηση έργων συνεργασίας. Επιδιώκουμε την ενεργειακή, επιχειρηματική, πολιτιστική διασύνδεση των κρατών της Ανατολικής Μεσογείου. Δημιουργούμε ένα πυλώνα σταθερότητας στον οποίο δεν αποκλείεται κανένα κράτος που σέβεται το διεθνές δίκαιο. Και ευελπιστώ ότι εν ευθέτω χρόνω, οι τριμερείς συνεργασίες θα ενοποιηθούν, έστω τομεακά σε αρχική φάση. Εάν καταφέρουμε να αναπτύξουμε οργανικά στην Ανατολική Μεσόγειο ένα ευέλικτο πολυμερές σύστημα διαλόγου και συνεργασίας, τότε θα διευκολύνουμε την ειρηνική επίλυση των διαφορών, αλλά συνάμα θα προωθηθεί η οικονομική και πολιτική ανάπτυξη της περιοχής. Αυτό σαν προπομποί και προστιθέμενη αξία στην πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς τις χώρες της γειτονιάς μας.
Αυτά ως αρχικοί προβληματισμοί, σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.



Τελευταία Ενημέρωση στις: 04/10/2016 10:27:38 AM