Κυπριακή Δημοκρατία

Αγνοούμενοι


ΥΠΟΜΝΗΜΑ


ΥΠΟΜΝΗΜΑ


Η ανάγκη για αποτελεσματική εφαρμογή της Απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην 4η Διακρατική υπόθεση Κύπρος v. Τουρκία
Ελληνοκύπριοι Αγνοούμενοι

Στην 928η συνάντηση των Αναπληρωτών Υπουργών, που πραγματοποιήθηκε στις 7 Ιουνίου 2005, η Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης, υιοθέτησε Ενδιάμεσο Ψήφισμα, το πρώτο σε διακρατική προσφυγή, αναφορικά με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) της 10ης Μαïου 2001 στην Τέταρτη Διακρατική Προσφυγή της Κύπρου κατά της Τουρκίας.

Το Ενδιάμεσο Ψήφισμα ζητά από την Τουρκία, μεταξύ άλλων, να λάβει αποτελεσματικά μέτρα για να αντιμετωπίσει επιτέλους το τραγικό ανθρωπιστικό πρόβλημα των αγνοουμένων, το οποίο εξακολουθεί να παραμένει άλυτο. Το εν λόγω Ψήφισμα:
  • Καλεί την Τουρκία να εντείνει τις προσπάθειές της ώστε να εκτελεσθεί πλήρως και απόλυτα η απόφαση,
  • Υπογραμμίζει ιδιαίτερα την επιτακτική ανάγκη να επιτευχθούν απτά (συγκεκριμένα) αποτελέσματα αναφορικά με την αποτελεσματική διερεύνηση της τύχης των αγνοουμένων,
  • Αποφασίζει να εξακολουθήσει να εποπτεύει τη πρόοδο στο θέμα αυτό, μέχρι να ληφθούν όλα τα αναγκαία μέτρα.

Στην προσπάθειά της να αποφύγει συμμόρφωση με την απόφαση, η Τουρκία επανειλημμένα αναφέρεται στο έργο της Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων (ΔΕΑ), με σκοπό να παρουσιάσει την ΔΕΑ ως υποκατάστατο του μηχανισμού τον οποίο η ίδια έχει υποχρέωση να συστήσει. Ωστόσο, τόσο η Επιτροπή στην Έκθεσή της, όσο ακολούθως και το Δικαστήριο στην απόφασή του, αποφάνθηκε ότι η ΔΕΑ δεν αποτελεί το πλαίσιο εκείνο όπου θα μπορούσε να διεξαχθεί αποτελεσματική έρευνα.

Υπενθυμίζεται συναφώς ότι το Δικαστήριο, στην παράγραφο 135 της απόφασής του στην υπόθεση Κύπρος εναντίον Τουρκίας, αποφάνθηκε ότι:

[ ]Οι υπό εξέταση διαδικαστικές υποχρεώσεις του εναγομένου κράτους δεν μπορούν να εκπληρωθούν μέσω της συμβολής του στο διερευνητικό έργο της ΔΕΑ. Όπως και η Επιτροπή, το Δικαστήριο σημειώνει ότι το έργο της ΔΕΑ είναι αναμφίβολα χρήσιμο για τους ανθρωπιστικούς λόγους για τους οποίους δημιουργήθηκε. Ωστόσο, αυτό το έργο από μόνο του δεν είναι επαρκές για να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις μιας αποτελεσματικής διερεύνησης όπως αναφέρεται στο το Άρθρο 2 της Σύμβασης, ιδιαίτερα λόγω της περιορισμένης διερευνητικής δικαιοδοσίας που έχει το Σώμα αυτό.

Δυστυχώς, με το να παρουσιάζει τη ΔΕΑ ως υποκατάστατο για το μηχανισμό που έχει υποχρέωση η ίδια να δημιουργήσει, η Τουρκία εξακολουθεί να αποφεύγει τις ευθύνες της για διερεύνηση της τύχης των αγνοουμένων προσώπων και για παροχή όλων των σχετικών πληροφοριών για τα μέτρα που έχουν ληφθεί προς θεραπεία των παραβιάσεων, για τις οποίες το Δικαστήριο την βρήκε ένοχη.. Θα πρέπει να επανατονιστεί ότι οι όροι εντολής της ΔΕΑ δεν καλύπτουν το θέμα της αποτελεσματικής διερεύνησης όπως αυτή προνοείται από τη Σύμβαση και της νομολογία του Δικαστηρίου.

Η πρόσφατη επαναδραστηριοποίηση της ΔΕΑ και η παράδοση λειψάνων σε περιορισμένο αριθμό συγγενών, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως υποκατάστατο των υποχρεώσεων της Τουρκίας να διεξαγάγει μια αποτελεσματική έρευνα. Υπογραμμίζεται ότι η ΔΕΑ μόνον επιστρέφει λείψανα στους συγγενείς των αγνοουμένων και δεν παρέχει καμιά πληροφορία σχετικά με τις έρευνες στην Κύπρο ή αλλού. Η παράδοση λειψάνων από μόνη της, χωρίς την αναγκαία διερεύνηση σχετικά με τα αίτια θανάτου κλπ, δεν είναι επαρκής σύμφωνα με τις πρόνοιες της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Θα πρέπει ταυτόχρονα να τονιστεί ότι – για καθαρά ανθρωπιστικούς λόγους – η Κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας υποστηρίζει την επαναδραστηριοποίηση των εργασιών της ΔΕΑ και θα εξακολουθήσει να το πράττει, χωρίς να επηρεάζεται η υποχρέωση της Τουρκίας, όπως αναφέρεται στην απόφαση του Δικαστηρίου, για τη διεξαγωγή αποτελεσματικής διερεύνησης της τύχης των αγνοουμένων και ενημέρωσης των συγγενών για το τί απέγιναν τα αγαπημένα τους πρόσωπα.

Προς περαιτέρω τεκμηρίωση των πιο πάνω, σημειώνεται η απόφαση της 10ης Ιανουαρίου 2008, που εξέδωσε το ΕΔΑΔ στην υπόθεση Βαρνάβα και Άλλοι v. Τουρκίας, με την οποία η Τουρκία κρίθηκε ένοχη για παραβίαση των δικαιωμάτων εννέα Ελληνοκυπρίων αγνοουμένων και των συγγενών τους, όπως και για παραβίαση των Άρθρων 2, 3 και 5 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Στην απόφαση αυτή, το ΕΔΑΔ επαναβεβαιώνει την προηγούμενη του διαπίστωση ότι η ΔΕΑ δεν μπορεί να θεωρηθεί ικανοποιητικό υποκατάστατο της υποχρέωσης της Τουρκίας να διεξαγάγει «αποτελεσματική διερεύνηση» της τύχης των αγνοουμένων. Το ΕΔΑΔ στην απόφασή του σημειώνει ακόμη ότι αυτή η θέση δεν διαφοροποιείται ούτε ακόμα με την εκταφή και αναγνώριση λειψάνων, όπως συνέβη στην περίπτωση ενός αγνοουμένου προσώπου που βρισκόταν στον κατάλογο του ΕΔΑΔ :

«Άν και είναι αλήθεια ότι τα λείψανα του Σάββα Χατζηπαντελή ανακαλύφθηκαν πρόσφατα, αυτό δεν κατέδειξε ότι η ΔΕΑ ήταν σε θέση να αναλάβει οποιαδήποτε ουσιαστική διερευνητική δραστηριότητα πέραν του αργοπορημένου εντοπισμού και αναγνώρισης των λειψάνων»… [ ] Επίσης το γεγονός αυτό δεν έχει απαλλάξει την Τουρκική Κυβέρνηση, στο διάστημα που μεσολάβησε, από την ευθύνη της στη διερευνητική διαδικασία κατά το διαμεσολαβήσαν χρονικό διάστημα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην Τέταρτη Διακρατική Υπόθεση της Κύπρου εναντίον της Τουρκίας, έχει χαρακτηρισθεί ως μια υποδειγματική υπόθεση στη «Μελέτη για το Δικαίωμα στην Αλήθεια», που εξέδωσε το Γραφείο του Ύπατου Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα:

Το Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων δεν έχει εξετάσει το θέμα του δικαιώματος στην αλήθεια με τρόπο συγκεκριμένο, υποδηλώνεται όμως εμμέσως ότι αυτό αποτελεί μέρος του δικαιώματος μη υποβολής σε βασανιστήρια ή κακομεταχείριση, του δικαιώματος για αποτελεσματική θεραπεία και του δικαιώματος για αποτελεσματική διερεύνηση, καθώς και ενημέρωσης για το αποτέλεσμα. Το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η αποτυχία ενός κράτους να διεξαγάγει αποτελεσματική διερεύνηση «με σκοπό τη διαλεύκανση της τύχης» των «αγνοουμένων προσώπων που εξαφανίστηκαν υπό απειλητικές για τη ζωή τους συνθήκες» συνιστά συνεχή παραβίαση της υποχρέωσής του, με βάση τη διαδικαστική του υποχρέωση να προστατεύσει το δικαίωμα στη ζωή.

Σε υπόμνημα που υποβλήθηκε στην Επιτροπή Υπουργών στις 13 Οκτωβρίου 2006, η Κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας εισηγήθηκε ορισμένα αρχικά μέτρα που πρέπει να ληφθούν, ώστε η Τουρκία να συμμορφωθεί πλήρως με τις υποχρεώσεις της. Σύμφωνα με αυτά, η Τουρκία θα πρέπει:
  • Να δώσει καταλόγους με το συνολικό αριθμό των Ελληνοκυπρίων αιχμαλώτων πολέμου που είχαν μεταφερθεί στην Τουρκία το 1974 και όχι μόνο τις περιπτώσεις από αυτούς που είχαν καταχωρηθεί στους καταλόγους του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού και που αργότερα αφέθηκαν ελεύθεροι από τις τουρκικές φυλακές και μεταφέρθηκαν πίσω στην Κύπρο στην παρουσία εκπροσώπων του ΔΕΣ.
  • Να δημοσιοποιήσει συγκεκριμένες πληροφορίες για τις περιπτώσεις των Ελληνοκυπρίων αιχμαλώτων πολέμου, οι οποίοι ήταν καταχωρημένοι στους καταλόγους του ΔΕΣ και για τους οποίους δεν έχουν μέχρι στιγμής δοθεί πειστικές απαντήσεις.
  • Να παραθέσει συγκεκριμένες πληροφορίες αναφορικά με τους αιχμαλώτους πολέμου οι οποίοι συνελήφθηκαν και μεταφέρθηκαν στην Τουρκία πριν από την πλήρη δραστηριοποίηση του ΔΕΣ.
  • Να παρουσιάσει στρατιωτικές εκθέσεις και αρχεία που ετοίμασε ο τουρκικός στρατός το 1974 με πληροφορίες για τον αριθμό των αιχμαλώτων πολέμου που μεταφέρθηκαν στην Τουρκία και κρατήθηκαν σε φυλακές στην επί τουρκικού εδάφους.
  • Να θέσει στη διάθεση διεθνών οργανώσεων, εκθέσεις που ετοίμασε ο τουρκικός στρατός σχετικά με πληροφορίες για τον «καθαρισμό» των πεδίων μαχών, συμπεριλαμβανομένων και εγγράφων αναφορικά με τον αριθμό των νεκρών Ελληνοκυπρίων και τον αριθμό των Ελληνοκυπρίων αιχμαλώτων πολέμου.
  • Να παραδώσει εκθέσεις του τουρκικού στρατού σχετικά με τον αριθμό των Ελληνοκυπρίων και Ελλήνων αξιωματικών που σκοτώθηκαν ή συνελήφθηκαν το 1974.
  • Να δώσει πληροφορίες σχετικά με τον αριθμό των αιχμαλώτων πολέμου που κρατήθηκαν σε φυλακές στην Τουρκία ή μεταφέρθηκαν σε τουρκικά νοσοκομεία για ιατρικούς λόγους, και
  • Να δημοσιοποιήσει φωτογραφίες όλων των Ελληνοκυπρίων που μεταφέρθηκαν και κρατήθηκαν στο εσωτερικό της Τουρκίας το 1974.

Κατά την 992η συνάντηση των Αναπληρωτών Υπουργών που πραγματοποιήθηκε στις 4 Απριλίου 2007, η Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης υιοθέτησε ένα δεύτερο ενδιάμεσο ψήφισμα αναφορικά με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) της 10ης Μαΐου 2001 για την Τέταρτη Διακρατική Προσφυγή της Κύπρου εναντίον της Τουρκίας. Η Επιτροπή Υπουργών στο Ψήφισμα αυτό, μεταξύ άλλων, εξέφρασε τη λύπη της για το γεγονός ότι από την ημερομηνία υιοθέτησης του Τέταρτου Ενδιάμεσου Ψηφίσματος για την υπόθεση αυτή, η Τουρκία δεν έδωσε οποιεσδήποτε πληροφορίες για τα απαραίτητα πρόσθετα μέτρα ώστε να διασφαλιστεί η πλήρης συμμόρφωση με την απόφαση του Δικαστηρίου αναφορικά με την απαίτηση για αποτελεσματική διερεύνηση. Συνεπώς, κάλεσε την Τουρκία να παράσχει ταχέως πληροφορίες για τα απαιτούμενα πρόσθετα μέτρα ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματική διερεύνηση.

Δυστυχώς, παρά την πάροδο του χρόνου, η Τουρκία δεν έχει ανταποκριθεί και εξακολουθεί να αποφεύγει τις ευθύνες της ενώπιον της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης. Η Κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας θεωρεί την κωλυσιεργό τακτική της Τουρκίας ως ανάρμοστη και απαράδεκτη. Είναι συνεπώς ουσιαστικής σημασίας όπως επειγόντως:
  1. Η Τουρκία πληροφορήσει άμεσα την Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης σχετικά με τον ερευνητικό μηχανισμό που προτίθεται να εγκαθιδρύσει, σύμφωνα με τις πρόνοιες της απόφασης του Δικαστηρίου για τη διεξαγωγή αποτελεσματικής διερεύνησης.
  2. Η Τουρκία πληροφορήσει άμεσα την Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης για τα πρόσθετα μέτρα που απαιτούνται για τη διασφάλιση αποτελεσματικής διερεύνησης.
  3. Η Τουρκία προχωρήσει με τις ενέργειες που απαιτούνται για την εφαρμογή της απόφασης του Δικαστηρίου σχετικά με την εξακρίβωση της τύχης των αγνοουμένων και της ενημέρωσης των συγγενών τους , ώστε να υπάρξει θεραπεία για τις παραβιάσεις για τις οποίες η Τουρκία κρίθηκε ένοχη σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Αν η Τουρκία αμελήσει και πάλιν να ανταποκριθεί στα πιο πάνω, η Κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας θεωρεί ότι η Επιτροπή θα πρέπει να καθορίσει χωρίς άλλη καθυστέρηση μια μεθοδολογία και διαδικασία, την οποία θα πρέπει να ακολουθήσει η Τουρκία, υπό τη στενή επίβλεψη και παρακολούθηση της Επιτροπής Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης, ώστε να διεξαγάγει άμεση και αποτελεσματική έρευνα για την τύχη των αγνοουμένων προσώπων.

Στρασβούργο, 21 Ιανουαρίου 2008


Τελευταία Ενημέρωση στις: 21/04/2016 11:36:15 AM